Manipulują naszą psychiką Ministerstwo Sprawiedliwości chce wprowadzić do kodeksu karnego nowy rodzaj przestępstwa - psychomanipulację. Coraz częściej bowiem zdarza się, że przedstawiciele sekt religijnych wykorzystują techniki psychomanipulacji do rekrutowania nowych członków. Najbardziej podatna na takie oddziaływanie jest młodzież. W ubiegłym roku odnotowano w Polsce 160 przypadków różnych form psychomanipulacji stosowanej wobec dzieci, młodzieży, ale także pracowników placówek oświatowych, a więc osób dorosłych. Przedstawiciele sekt organizowali spotkania z dziećmi bez wiedzy i zgody rodziców. Były przypadki, że osoby, które uległy wpływom sekty, przekazywały jej pieniądze, a nawet przepisywały majątki o znacznej wartości. Brak odpowiednich przepisów utrudnia organom sprawiedliwości ściganie osób stosujących psychomanipulację. W ciągu ostatnich ośmiu lat sądy rozpatrywały zaledwie 8 spraw, w których na ławie oskarżonych zasiadali przedstawiciele sekt. - Antropologiczna struktura człowieka jest bardziej pierwotna od skutków psychomanipulacji - mówi dr Aleksander Posacki, jezuita z Krakowa. - Manipulować można tym, co jest zastane, co należy do wyposażenia natury człowieka. Innymi słowy, istnieją pewne pierwotne potrzeby czy też pragnienia duchowe, w ramach których dokonuje się manipulacji. Pragnienia te są naprowadzane na niewłaściwe tory. Człowiek posiada właściwe intuicje, ale niewłaściwie je realizuje. Zadaje słuszne pytania, ale otrzymuje złe odpowiedzi - podkreśla ojciec Posacki. Potrzeby i aspiracje, o których wspomina krakowski jezuita, pojawiają się zarówno w przestrzeni poznawczej, jak i uczuciowej człowieka. Jak stwierdza raport watykański dotyczący sekt, są to potrzeby o charakterze społecznym, kulturowym, egzystencjalnym, a także religijnym, czyli odnoszące się do transcendencji. To właśnie poszukiwanie transcendencji jest najważniejszą potrzebą duchową człowieka, która, jak stwierdza raport watykański, bywa charakteryzowana takimi terminami, jak: tajemnice sakralne, mistyczne, medytacja, uroczystość, adoracja, prawda, wiara, duchowość, sens, cele, wartości, symbole, modlitwa, wolność, rozbudzenie, przekonanie. - Z punktu widzenia psychologii głębi mamy tu do czynienia z potrzebami archetypowymi, gdzie sytuacje kryzysowe czy ogólna skłonność człowieka do poddawania się manipulacji byłyby jedynie wyzwalaczem, a nie przyczyną wstępowania do sekt. Nie można więc sprowadzać problematyki sekt do maski brudnych interesów. Należy badać w związku z tym światopoglądy propagowane przez sekty, gdyż wypełniają one lukę w sferze odpowiedzi na podstawowe pytania egzystencjalne, duchowe czy archetypowe. Związany choćby z powierzchownością współczesnej kultury brak odpowiedzi na te pytania, wyrażający się np. w banalizowaniu problematyki zła czy minimalizowaniu rangi problemów duchowych bądź egzystencjalnych, powinien skłonić do wspólnego namysłu przedstawicieli rozmaitych specjalności naukowych - podkreśla ojciec Posacki. W kodeksie karnym nie ma pojęć sekta czy psychomanipulacja Pojęcia psychomanipulacja czy sekta nie figurują w kodeksie karnym, przez co ściganie takich grup religijnych jest znacznie utrudnione. Informacje na temat sekt powstających i działających na terenie Polski zbierał powołany w tym celu Międzyresortowy Zespół ds. Nowych Ruchów Religijnych, który został ostatnio przekształcony w Międzyresortowy Zespół ds. Psychomanipulacji. Była to reakcja na fakt, że, zgodnie z obowiązującym polskim prawem, nowe grupy religijne mogą wnosić oskarżenie o naruszenie wolności wyznaniowej. Kompetencje nowego zespołu zostały rozszerzone m.in. o wypracowywanie konkretnych metod przeciwdziałania sektom. - Powołanie Międzyresortowego Zespołu do spraw Psychomanipulacji oznacza tyle, że nie będziemy już interesowali się poglądami religijnymi różnych grup, ale naruszaniem przez nie prawa poprzez stosowanie psychomanipulacji - wyjaśnia Krzysztof Wiktor z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. - Mamy nadzieję, że zespół ten stworzy bazę danych o tego typu grupach, swego rodzaju listę sekt, które posługują się psychomanipulacją - dodaje. Aby wyposażyć wymiar sprawiedliwości w stosowne przepisy, minister Lech Kaczyński zgłosił projekt nowelizacji kodeksu karnego, przewidujący karalność działań wykorzystujących psychomanipulację. Szkolenie nauczycieli Grupą społeczną najbardziej podatną na destrukcyjne działania nowych ruchów religijnych i sekt są dzieci i młodzież. Dlatego, jak zapewnia Marek Sawicki, starszy wizytator w Ministerstwie Edukacji Narodowej, MEN zależy nam na tym, aby w każdej szkole pracował co najmniej jeden nauczyciel przeszkolony w tym zakresie. - Resort edukacji planuje w tym roku zorganizowanie kursu przygotowującego pedagogów do pracy w zakresie profilaktyki społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem zapobiegania i przeciwdziałania psychomanipulacji oraz wpływom negatywnych subkultur młodzieżowych - informuje Marta Chrostowska - Walenta z Departamentu Profilaktyki Społecznej i Kształcenia Specjalnego MEN. - W tym celu zostały już podjęte wstępne rozmowy z Centrum Metodycznym Pomocy Psychologiczno- Pedagogicznej, które byłoby bezpośrednim organizatorem tego szkolenia. - Uważamy, że w realizacji wspomnianych zadań przeszkoleni nauczyciele będą mogli współpracować z różnymi instytucjami i osobami, między innymi z katechetami. Ale rolę wiodąca w tych działaniach powinni pełnić nauczyciele posiadający odpowiednie przygotowanie do pracy pedagogicznej i najlepiej zorientowani w specyfice szkół i zagrożeń występujących na ich terenie - dodaje Marta Chrostowska - Walenta. Profilaktyka obroną przed psychomanipulacją - Od kilku lat w systemie oświaty prowadzone są działania mające na celu przygotowanie nauczycieli do rozpoznawania zagrożeń związanych z psychomanipulacją. Służą temu między innymi różne formy doskonalenia nauczycieli organizowane przez placówki oświatowe czy ośrodki informacji o nowych ruchach religijnych i sektach - informuje Jadwiga Kaźmierczyk, starszy wizytator w Kuratorium Oświaty w Rzeszowie. - Ponadto kuratorium przekazuje do gimnazjów, szkół średnich, poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz bibliotek pedagogicznych publikacje traktujące o zjawisku psychomanipulacji. Praca profilaktyczna w tym zakresie prowadzona jest w szkołach i placówkach oświatowych, na przykład pracownicy poradni psychologiczno-pedagogicznych uwzględniają podczas zajęć z młodzieżą takie zagadnienia, jak: uczenie twórczego rozwiązywania życiowych i emocjonalnych trudności, rozwijanie poczucia własnej wartości, uczenie postaw asertywnych w sytuacjach zagrożeń. Należy pamiętać, że ogromny walor profilaktyczny mają tak zwane czynniki chroniące, na przykład więź emocjonalna dziecka z rodzicami; zainteresowanie nauką szkolną; poszanowanie norm, wartości i autorytetów; przynależność do pozytywnej grupy rówieśniczej - podkreśla Jadwiga Kaźmierczyk. Jej zdaniem, działania profilaktyczne powinny być realizowane odpowiednio do stopnia zagrożenia czy wieku odbiorców - dlatego bardzo ważna jest umiejętność diagnozowania zagrożeń występujących w danym środowisku. - Kuratorium stara się monitorować rozmiary zjawiska psychomanipulacji między innymi poprzez współpracę z Ośrodkiem Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach przy Katolickim Stowarzyszeniu "Civitas Christiana" w Rzeszowie - dodaje Jadwiga Kaźmierczak. - Podkarpacie jest wyjątkowo spokojnym regionem i nie dochodzi tutaj zbyt często do łamania prawa ze strony różnego rodzaju grup religijnych i sekt. Niemniej jednak otrzymujemy sygnały ze szkół, że uczniowie mają kontakt z destrukcyjnymi grupami czy subkulturami. Były przypadki, że dyrekcja szkoły musiała usunąć ze szkoły lub przenieść do innej klasy ucznia, który afiszował się przynależnością do sekty - dowiadujemy się w Ośrodku Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach przy Katolickim Stowarzyszeniu "Civitas Christiana" w Rzeszowie. - W cyklu "Sekty - wyzwania - zagrożenia" organizujemy regularne spotkania z autorytetami w tej materii, na które zapraszamy zarówno młodzież, jak i pedagogów. Ponadto wydajemy biuletyn, w którym zamieszczane są ciekawe materiały dotyczące zagrożeń. Teraz parlament Szkolenia dotyczące sekt odbywają się także dla policjantów, którzy bezpośrednio stykają się z ruchami religijnymi. Ponieważ jednak nie funkcjonuje przepis o psychomanipulacji, działania policji są w tym zakresie bardzo ograniczone. Wiele wszczynanych postępowań kończy się umorzeniem. Sprawą psychomanipulacji zajmuje się sejmowa Komisja Rodziny. Szczególny nacisk posłowie kładą na problem działalności ruchów pseudoreligijnych w szkołach. W posiedzeniach Komisji Rodziny uczestniczą także przedstawiciele Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Zdrowia, policji oraz rzecznik praw dziecka. Miejmy nadzieję, że międzyresortowa współpraca przyniesie oczekiwane rezultaty i pozwoli uzyskać odpowiedzi na pytania dotyczące działalności sekt i nowych grup religijnych na terenie szkół, a w rezultacie doprowadzi do znowelizowania kodeksu karnego i umożliwi ściganie osób stosujących psychomanipulację. Adam Kulczycki 18_04_2001